Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, όπως θεσπίστηκε με τις διατάξεις του ν. 4738/2020 («Ρύθμιση οφειλών και παροχή δεύτερης ευκαιρίας»), συνιστά θεμελιώδη θεσμική παρέμβαση του νομοθέτη για την αντιμετώπιση του φαινομένου της υπερχρέωσης φυσικών και νομικών προσώπων. Πρόκειται για διαδικασία συλλογικής και καθολικής ρύθμισης χρεών, η οποία λαμβάνει χώρα εξ ολοκλήρου εξωδικαστικά, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, με σκοπό τη βιώσιμη αναδιάρθρωση των οφειλών του αιτούντος.
1. Πεδίο Εφαρμογής και Υποκείμενα της Διαδικασίας
Στο πεδίο εφαρμογής του εξωδικαστικού μηχανισμού υπάγονται φυσικά πρόσωπα, ανεξαρτήτως αν ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα, καθώς και νομικά πρόσωπα κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Αντικείμενο της ρύθμισης αποτελούν οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς, το Ελληνικό Δημόσιο, τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, καθώς και προς διαχειριστές απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις.
Η διαδικασία κινείται κατόπιν υποβολής ηλεκτρονικής αίτησης από τον οφειλέτη, συνοδευόμενης από πλήρη οικονομικά και περιουσιακά στοιχεία, τα οποία διασταυρώνονται αυτοματοποιημένα από τα αρμόδια πληροφοριακά συστήματα.
2. Η Αυτοματοποιημένη Πρόταση Ρύθμισης
Κεντρικό στοιχείο του μηχανισμού αποτελεί η παραγωγή αυτοματοποιημένης πρότασης ρύθμισης μέσω αλγοριθμικού μοντέλου, το οποίο λαμβάνει υπόψη:
- το συνολικό ύψος των οφειλών,
- το διαθέσιμο εισόδημα του οφειλέτη,
- την αξία της ακίνητης και κινητής περιουσίας,
- τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης,
- την αρχή της ίσης μεταχείρισης των πιστωτών.
Η ρύθμιση κρίνεται ως βιώσιμη εφόσον διασφαλίζεται αφενός η δυνατότητα εξυπηρέτησής της από τον οφειλέτη και αφετέρου η μη χειροτέρευση της θέσης των πιστωτών σε σχέση με το σενάριο της αναγκαστικής εκτέλεσης.
3. Ευεργετικές Διατάξεις υπέρ του Οφειλέτη
α) Μακροχρόνιες Ρυθμίσεις Αποπληρωμής
Παρέχεται η δυνατότητα αποπληρωμής:
- έως 240 μηνιαίων δόσεων για οφειλές προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης,
- έως 420 μηνιαίων δόσεων για οφειλές προς χρηματοδοτικούς φορείς.
Η πρόβλεψη αυτή συμβάλλει ουσιωδώς στη μείωση της μηνιαίας επιβάρυνσης του οφειλέτη.
β) Διαγραφή Οφειλών και Προσαυξήσεων
Υπό τις προβλεπόμενες από τον νόμο προϋποθέσεις, δύναται να προβλεφθεί:
- μερική διαγραφή κεφαλαίου,
- σημαντική απομείωση τόκων, προσαυξήσεων και προστίμων,
ιδίως όταν προκύπτει αντικειμενική αδυναμία πλήρους ικανοποίησης των απαιτήσεων.
γ) Αναστολή Αναγκαστικών Μέτρων
Με την υποβολή της αίτησης και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, αναστέλλεται η λήψη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης, συμπεριλαμβανομένων κατασχέσεων και πλειστηριασμών, υπό την προϋπόθεση τήρησης των προβλεπομένων από τον νόμο όρων.
δ) Ειδική Μέριμνα για Ευάλωτους Οφειλέτες
Ο νομοθέτης προβλέπει ενισχυμένο προστατευτικό πλαίσιο για τους ευάλωτους οφειλέτες, ιδίως σε σχέση με την κύρια κατοικία τους, στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής κοινωνικής προστασίας.
4. Έννομες Συνέπειες της Επιτυχούς Ρύθμισης
Η αποδοχή της πρότασης ρύθμισης από τους συμμετέχοντες πιστωτές και η πιστή τήρησή της από τον οφειλέτη επιφέρει:
- την αναστολή ή παύση εκκρεμών διαδικασιών αναγκαστικής εκτέλεσης,
- την αποκατάσταση της συναλλακτικής ικανότητας του οφειλέτη,
- τη σταδιακή οικονομική επανένταξή του.
5. Συμπέρασμα
Οι ευεργετικές διατάξεις του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών τον καθιστούν μια από τις πιο αποτελεσματικές λύσεις για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Με σωστή προετοιμασία και εξειδικευμένη υποστήριξη, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ένα βιώσιμο οικονομικό μέλλον.
