Στην Ευρώπη, ο συνδικαλισμός των δημοσιογράφων έχει αλλάξει πρόσωπο εδώ και δεκαετίες. Έχει γίνει ανοιχτός, ψηφιακός, υπηρεσιακός, μαζικός. Στην Αθήνα, όμως, ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει. Η ΕΣΗΕΑ, υπό την πολυετή ηγεσία της Μαρίας Αντωνιάδου, μοιάζει περισσότερο με ένα απολιθωμένο «κλειστό κλαμπ» προνομιούχων του περασμένου αιώνα, παρά με ένα σύγχρονο συνδικάτο μάχης.
Ενώ οι ομόλογες ενώσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία και τη Γαλλία μετασχηματίζονται για να επιβιώσουν και να προστατεύσουν τον κλάδο, η διοίκηση της ΕΣΗΕΑ επιλέγει συνειδητά την εσωστρέφεια. Η σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα αναδεικνύει μια διοίκηση που φοβάται το καινούργιο.
Το «Φρούριο» εναντίον της μαζικότητας
Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα της διοικητικής αποτυχίας είναι η εμμονή στο μοντέλο της «συντεχνίας». Η βρετανική NUJ και η γερμανική DJV άνοιξαν τις πόρτες τους εδώ και χρόνια. Έβαλαν μέσα φοιτητές, freelancers, bloggers, εργαζόμενους στα social media. Κατάλαβαν ότι η ισχύς βρίσκεται στην ένωση όλων των εργαζομένων της πληροφορίας.
Αντίθετα, η διοίκηση Αντωνιάδου συντηρεί ένα καθεστώς αποκλεισμών. Οι νέοι δημοσιογράφοι, που εργάζονται με «μπλοκάκι» ή σε καθεστώς ημι-απασχόλησης, αντιμετωπίζονται συχνά ως παρίες. Οι προϋποθέσεις εγγραφής παραμένουν απαγορευτικές για τη συντριπτική πλειονότητα των νέων επαγγελματιών. Το αποτέλεσμα; Μια ένωση που γηράσκει, συρρικνώνεται και χάνει κάθε επαφή με την πραγματική αγορά εργασίας. Η άρνηση υιοθέτησης του «ανοιχτού μοντέλου» δεν είναι αμέλεια· είναι στρατηγική επιλογή διατήρησης των εκλογικών συσχετισμών σε ένα ελεγχόμενο σώμα.
Η εγκατάλειψη του Freelancer και η ψηφιακή υστέρηση
Στη Γερμανία, η DJV λειτουργεί ως “Service Union”. Παρέχει νομική κάλυψη για πνευματικά δικαιώματα, φοροτεχνικές συμβουλές και πρότυπα συμβόλαια για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Η βρετανική NUJ έχει ενσωματώσει πλήρως τα “New Media” εδώ και δεκαετίες.
Στην Ελλάδα της κρίσης και της ψηφιακής μετάβασης, τι έχει κάνει η ΕΣΗΕΑ για τον freelancer και τον ψηφιακό συντάκτη; Ελάχιστα έως τίποτα. Η διοίκηση αγνοεί επιδεικτικά ότι η πλειοψηφία της παραγωγής ειδήσεων προέρχεται πλέον από το διαδίκτυο και από ελαστικά εργαζόμενους. Η απουσία δομών στήριξης για τους μη μισθωτούς, κατά τα πρότυπα της Ευρώπης, αφήνει τους πιο ευάλωτους συναδέλφους απροστάτευτους. Η ΕΣΗΕΑ αρνείται να μετεξελιχθεί σε έναν σύγχρονο οργανισμό παροχής υπηρεσιών, παραμένοντας προσκολλημένη σε ένα εργασιακό μοντέλο που φθίνει.
Η «γύμνια» στην εκπαίδευση
Σε μια εποχή που η δημοσιογραφία απαιτεί γνώσεις data analysis, mobile reporting και fact-checking, η ΕΣΗΕΑ λάμπει διά της απουσίας της. Ενώσεις όπως η ισπανική FAPE και η NUJ λειτουργούν ως ακαδημίες δια βίου μάθησης, θωρακίζοντας τα μέλη τους επαγγελματικά ώστε να είναι ανταγωνιστικά.
Η σημερινή διοίκηση, ωστόσο, αρκείται σε σποραδικές, αποσπασματικές δράσεις, χωρίς όραμα και χωρίς σύνδεση με τις ανάγκες της ψηφιακής εποχής. Το να αφήνεις τα μέλη σου χωρίς σύγχρονα «όπλα» στην αγορά εργασίας είναι ένδειξη αδιαφορίας για το μέλλον του επαγγέλματος.
Συντακτική ανεξαρτησία: Το Γαλλικό παράδειγμα
Ενώ στη Γαλλία το SNJ δίνει μάχες για την «συντακτική ανεξαρτησία» και στηρίζει θεσμούς όπου οι δημοσιογράφοι έχουν λόγο στη γραμμή του Μέσου, η ΕΣΗΕΑ περιορίζεται σε χλιαρές ανακοινώσεις. Η παρέμβαση για την ποιότητα της ενημέρωσης και την προστασία των δημοσιογράφων από τις πιέσεις της ιδιοκτησίας είναι αναιμική, συγκριτικά με τον παρεμβατικό ρόλο που διαδραματίζουν τα ευρωπαϊκά συνδικάτα.
Η συνειδητή αδράνεια
Η κριτική στη διοίκηση Αντωνιάδου δεν αφορά πρόσωπα, αλλά νοοτροπίες. Μετά από τόσα χρόνια στο τιμόνι, το άλλοθι της «δύσκολης συγκυρίας» έχει καταρρεύσει. Η άρνηση υιοθέτησης των βέλτιστων ευρωπαϊκών πρακτικών —του ανοίγματος της ένωσης, της στήριξης των freelancers, της σύγχρονης εκπαίδευσης— συνιστά ομολογία αποτυχίας.
Όσο η ΕΣΗΕΑ αρνείται να υιοθετήσει τα πρότυπα της NUJ ή της DJV, θα μετατρέπεται σταδιακά σε ένα μουσείο τύπου, αποκομμένο από τη ζώσα πραγματικότητα της δημοσιογραφίας. Και η ευθύνη γι’ αυτό βαραίνει αποκλειστικά εκείνους που κρατούν το τιμόνι.
Υπάρχει διέξοδος; Η πρόταση της «Νέας ΕΣΗΕΑ»
Μέσα σε αυτό το τέλμα της 15ετούς αδράνειας, όπου τα αποθεματικά εξανεμίστηκαν και οι συλλογικές συμβάσεις παρέμειναν «όνειρο θερινής νυκτός», η πρόταση της παράταξης «Νέα ΕΣΗΕΑ» έρχεται να απαντήσει ακριβώς σε αυτές τις παθογένειες, ευθυγραμμίζοντας το σωματείο με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Απέναντι στη λογική του «κλειστού κλαμπ», η «Νέα ΕΣΗΕΑ» θέτει επιτακτικά το ζήτημα της αλλαγής του καταστατικού, προτείνοντας την εγγραφή νέων μελών με τη συμπλήρωση μόλις ενάμιση χρόνου εργασίας. Είναι η μόνη ρεαλιστική λύση για να σπάσει ο αποκλεισμός των νέων συναδέλφων και να αιμοδοτηθεί το σωματείο.
Παράλληλα, αναγνωρίζοντας την εργασιακή ζούγκλα των freelancers, η παράταξη ζητά να σταματήσει η ομηρία με τα «μπλοκάκια» για όσους έχουν εξαρτημένη εργασία, ενώ προτείνει μέτρα ψηφιακής ανακούφισης, όπως την απαλλαγή από το ΦΠΑ για αγορά τεχνολογικού εξοπλισμού (laptop, κινητά) — μια αυτονόητη παροχή για τον σύγχρονο ψηφιακό συντάκτη που η νυν διοίκηση αγνοεί.
Κυρίως, όμως, απέναντι σε μια διοίκηση που λειτουργεί πίσω από κλειστές πόρτες, η «Νέα ΕΣΗΕΑ» προτάσσει τη διαφάνεια: ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων του Δ.Σ., ώστε κάθε μέλος να γνωρίζει ποιος αποφασίζει και τι. Με διεκδίκηση πραγματικών αυξήσεων 8-10% και όχι ψίχουλων, η πρόταση αυτή δείχνει τον δρόμο για μια ΕΣΗΕΑ που παύει να είναι παρατηρητής της παρακμής της και γίνεται ξανά διεκδικητής.
