Της Νεκταρίας Καρακατσάνη και του Δημήτρη Διαμαντόπουλου
Διανύουμε μια περίοδο εντεινόμενης γεωπολιτικής ρευστότητας, όπου η επιβολή δασμών εφαρμόζεται ως ένα στρατηγικό εργαλείο άσκησης ισχύος, επιρροής και εξωτερικής πολιτικής. Οι εμπορικοί πόλεμοι γίνονται πιο σύνθετοι, με κύματα ανταποδοτικών κυρώσεων, χωρίς σαφές σημείο σύγκλισης και χωρίς απαραίτητα, ρεαλιστική στόχευση.
Το βέβαιο είναι ότι στο νέο παγκόσμιο τοπίο, η επενδυτική ασφάλεια διακυβεύεται, ενώ οι διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες επανακαθορίζονται, με απροσδιόριστες συνέπειες για τον χρόνο και το κόστος προσαρμογής.
Στο ασταθές αυτό περιβάλλον, οι πράσινες επενδύσεις στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν πολλαπλές προκλήσεις. Σε ένα φάσμα κρίσιμων ζητημάτων που επιδεινώνουν την βιωσιμότητα των έργων ΑΠΕ – όπως η υποτονική δυναμική της ηλεκτρικής ζήτησης, η εκτίναξη των περικοπών και των αρνητικών τιμών, και ο κορεσμός των δικτύων – προστίθεται πλέον μια νέα παράμετρος.
Πρόκειται για την επικείμενη επιβολή μέτρων από την Κίνα, και συγκεκριμένα την οριστική κατάργηση των επιστροφών ΦΠΑ (VAT rebates) στις εξαγωγές φωτοβολταϊκών, από την 1η Απριλίου 2026.
Το νέο φορολογικό καθεστώς
Η παύση του φορολογικού κινήτρου, που είχε ήδη μειωθεί το 2024 από 13% σε 9%, εισάγει ένα νέο διαρθρωτικό κόστος για όλα τα ηλιακά προϊόντα που εξάγονται από την Κίνα, εδραιώνοντας μια μετατόπιση στη δυναμική της αγοράς, μετά από μια πολυετή περίοδο συμπιεσμένων τιμών.
Επισημαίνεται ότι αντίστοιχο μέτρο θα εφαρμοστεί και στις μπαταρίες, όπου η μείωση ΦΠΑ θα υλοποιηθεί σταδιακά, από 9% σε 6%, για το υπόλοιπο του 2026, και στη συνέχεια θα μηδενιστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Συγχρόνως, διαπιστώνεται μια τάση περιορισμού της παραγωγής φωτοβολταϊκών στην Κίνα και μια αύξηση της συγκέντρωσης στον κλάδο, καθώς τα περιθώρια κέρδους είχαν συμπιεστεί σημαντικά, με κορυφαίες κατασκευαστικές εταιρείες να καταγράφουν ζημίες το 2025.
Είναι αξιοσημείωτο ότι από τις εξαγωγές πράσινων τεχνολογιών από την Κίνα, μόνο τα φωτοβολταϊκά σημείωσαν πτώση το προηγούμενο έτος, με τις πωλήσεις να υποχωρούν στα 30 δις δολάρια (-8%), σε αντιδιαστολή με τις μπαταρίες, που εκτινάχθηκαν στα 82 δις και τα ηλεκτρικά οχήματα στα 69 δις.
Τα χαρακτηριστικά του νέου τοπίου
1. Αύξηση Τιμών
Η κατάργηση του VAT rebate αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των φωτοβολταϊκών πάνελ στην Ευρώπη κατά 10% έως 20% μέσα στο 2026. Αξίζει να επισημανθεί ότι ανεξάρτητα από την φορολογική αυτή μεταβολή, τον Ιανουάριο του 2026 διαπιστώνονται ήδη, αυξήσεις της τάξης του 25%, συγκριτικά με τον Αύγουστο του 2025, λόγω της αύξησης του κόστους των πρώτων υλών. Επιπρόσθετα, κάποιοι αναλυτές εκτιμούν ότι τα κόστη μπορεί να εκτιναχθούν στα 15 cents/Watt από το 2027, ως αντανάκλαση των σύνθετων διεθνών συνθηκών.
Αυτές οι εξελίξεις σηματοδοτούν το τέλος της εποχής των «τεχνητά χαμηλών τιμών» και την επιστροφή σε μια λογική πραγματικού κόστους παραγωγής. Ταυτόχρονα, η αύξηση κόστους μπορεί να λειτουργήσει διορθωτικά σε μια αγορά που αντιμετωπίζει «υπερθέρμανση», ενώ περιορίζει τις ανησυχίες που διατυπώνονται συχνά από τις ευρωπαϊκές αρχές, για πρακτικές «price dumping».
2. Μείωση IRR
Αν και οι τιμές φωτοβολταϊκών είχαν υποχωρήσει σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα τα τελευταία χρόνια (της τάξης των 8 cents/Watt), οι αναμενόμενες αυξήσεις μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την απόδοση των επενδύσεων, σε αρκετές χώρες και κατηγορίες έργων. Σε συνδυασμό με τις σημαντικές απώλειες εσόδων (που προκύπτουν πλέον από τις εμπορικές και τεχνικές περικοπές, τις αρνητικές τιμές και τις αυξημένες χρεώσεις των ΦΟΣΕ αποθήκευσης), οι αυξήσεις κόστους μπορούν να αποτελέσουν συνθήκη make or break για νέες επενδύσεις, σε αρκετές περιπτώσεις.
3. Επιβράδυνση της Ενεργειακής Μετάβασης;
Καθώς η Ευρώπη εισάγει περίπου το 98% των φωτοβολταϊκών της από την Κίνα, το υψηλότερο κόστος και η ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης προμηθειών ενδέχεται να επιβραδύνουν την ανάπτυξη νέων μονάδων, ιδίως σε χώρες με συμπιεσμένα EPC περιθώρια κέρδους, όπως η Ισπανία.
4. Αλλαγή Στρατηγικής
Οι προμηθευτές εξοπλισμού ενδέχεται να επανεξετάσουν τις διεθνείς στρατηγικές πωλήσεών τους, ιδίως καθώς οι τιμές λιθίου έχουν αυξηθεί. Κάποιοι θα επιδιώξουν να μεταφέρουν τμήματα συναρμολόγησης εκτός Κίνας, αξιοποιώντας επενδυτικά κίνητρα (τύπου onshoring), προκειμένου να παραμείνουν ανταγωνιστικοί.
5. Πίεση για Εγχώρια Παραγωγή – Περιορισμοί στις Δημοπρασίες
Το νέο περιβάλλον ωθεί την ΕΕ σε πιο αυστηρά μέτρα για την προστασία της δικής της πράσινης βιομηχανίας. Αναμένεται ότι το 2026 περισσότερες χώρες θα θεσπίσουν κανόνες που αποκλείουν κινεζικά εξαρτήματα ή δίνουν προτεραιότητα σε ευρωπαϊκό εξοπλισμό, σε δημοπρασίες ΑΠΕ και δημόσιες συμβάσεις. Στην κατεύθυνση αυτή συμβάλουν και οι αυξανόμενες ανησυχίες για την κυβερνοασφάλεια, που ενισχύουν την απαίτηση για εξοπλισμό “Made in Europe” σε κρίσιμες υποδομές.
6. Προσωρινό Παράθυρο Ευκαιρίας
Για το πρώτο τρίμηνο του 2026, αναμένεται μια περίοδος “cash sales” και προαγορών, καθώς οι προμηθευτές θα προσπαθήσουν να εξαντλήσουν τα αποθέματα που αγοράστηκαν με τις παλαιές, χαμηλότερες τιμές πριν την πλήρη εφαρμογή των νέων μέτρων τον Απρίλιο.
Αρρυθμίες στην Εφοδιαστική Αλυσίδα – Τι ανησυχεί την Ευρώπη
1. Συμφόρηση στις Μεταφορές
Προκειμένου να προλάβουν την προθεσμία της 1ης Απριλίου, διαφαίνεται ότι οι Κινέζοι κατασκευαστές αποστέλλουν μαζικά φορτία στην Ευρώπη. Αυτή η ξαφνική αύξηση της ζήτησης συνεπάγεται πίεση στη θαλάσσια εφοδιαστική αλυσίδα και μπορεί να επιφέρει καθυστερήσεις στα λιμάνια και εν τέλει, στις παραδόσεις του εξοπλισμού.
2. Περιορισμένη Διαθεσιμότητα Παραγωγής
Πολλά εργοστάσια στην Κίνα λειτουργούν ήδη στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους για να καλύψουν τις προπαραγγελίες του πρώτου τριμήνου. Όπως τονίζουν διεθνείς αναλυτές, όσοι δεν έχουν κλείσει θέσεις έως τα τέλη Φεβρουαρίου, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις.
3. Η Επίδραση του Κινεζικού Νέου Έτους
Η περίοδος των εορτών, που ξεκινά στις 17 Φεβρουαρίου 2026, προκαλεί το παραδοσιακό κλείσιμο των εργοστασίων, περιορίζοντας το διαθέσιμο χρόνο για παραγωγή και φόρτωση πριν από την αλλαγή του φορολογικού καθεστώτος τον Απρίλιο.
4. Επαναδιαπραγματεύσεις Συμβολαίων
Η αύξηση του κόστους ωθεί πολλούς προμηθευτές να σταματήσουν προσωρινά τις παραδόσεις, για να επαναδιαπραγματευτούν τις τιμές με τους Ευρωπαίους πελάτες, προκαλώντας περαιτέρω πάγωμα στην αγορά. Οι επαναδιαπραγματεύσεις αγγίζουν ακόμη και υπογεγραμμένα συμβόλαια, δημιουργώντας ένα ακόμη πιο αβέβαιο επενδυτικό τοπίο.
Σύσταση: Για την αποφυγή μεγάλων καθυστερήσεων και των αυξημένων τιμών που θα ακολουθήσουν, οι ειδικοί προτείνουν την ολοκλήρωση των προμηθειών και των εισαγωγών πριν από το τέλος Φεβρουαρίου 2026.
Η Απόκριση των Διαχειριστών
Στις συνθήκες αυτές, οι Διαχειριστές στην Ευρώπη εντείνουν τις προσπάθειες τους να εκδώσουν όρους σύνδεσης σε ώριμα έργα πριν τον Μάρτιο, ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις και αυξήσεις τιμών, οι οποίες είτε θα ακυρώσουν έργα είτε θα επιβαρύνουν το capex, και εντέλει, το ενεργειακό κόστος που επωμίζονται οι καταναλωτές. Συγχρόνως, αν δεν επιταχυνθούν οι διαδικασίες, ενδέχεται να δημιουργηθούν έργα δύο ταχυτήτων, για όσα projects δεν προλάβουν να κατοχυρώσουν ηλεκτρικό χώρο κατά τις τρέχουσες εβδομάδες.
Καταλήγοντας, το νέο φορολογικό καθεστώς της Κίνας σε φωτοβολταϊκά και μπαταρίες, προστιθέμενο σε μια ευρωπαϊκή αγορά που αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές προκλήσεις, μπορεί να αποβεί κρίσιμο για τη βιωσιμότητα των έργων σε αρκετές περιπτώσεις. Παράλληλα, ισχυροποιεί τα αντανακλαστικά της ΕΕ για πολιτικές εγχώριας παραγωγής cleantech, οι οποίες ωστόσο, θα χρειαστούν μεγάλο χρονικό διάστημα για να επιφέρουν ανταγωνιστικές τιμές, δημιουργώντας νέες αβεβαιότητες.
Η Δρ. Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός, με εξειδίκευση στην ενεργειακή οικονομία, ρύθμιση και στρατηγική.
Ο Δημήτρης Διαμαντόπουλος είναι οικονομολόγος, με εξειδίκευση στα ναυτιλιακά.
